समाजाच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा उज्ज्वल परिवर्तन घडले, तेव्हा त्या परिवर्तनाच्या केंद्रस्थानी एक सजग, जबाबदार आणि मूल्यनिष्ठ युवक उभा होता. लेकरं बिघडतात की घडतात, हा प्रश्न फक्त घरापुरता मर्यादित नसतो; तो संपूर्ण समाजाच्या भविष्याशी निगडित असतो. कारण मानवी जन्म हा केवळ देहाचा प्रवास नसून प्रसन्नतेची प्रेरणा आणि अस्तित्वाची अखंड ज्योत आहे. ही ज्योत जर योग्य संस्कारांनी, सत्यतेच्या तेजाने आणि प्रामाणिकतेच्या उष्णतेने प्रज्वलित झाली, तर ती समाजाला प्रकाश देणारी मशाल ठरते.
जन्म घेणे हे निसर्गाचे वरदान आहे; पण त्या जन्माला अर्थ देणे ही प्रत्येक युवकाची जबाबदारी आहे. आजच्या वेगवान युगात आकर्षणांची रेलचेल आहे, भुलभुलैय्या आहे, झटपट यशाची मोहिनी आहे. अशा वेळी जो युवक निर्व्यसनी राहतो, आपल्या ध्येयाशी प्रामाणिक राहतो आणि सत्याच्या मार्गावर चालतो, तोच खरा आदर्श घडवतो. जबाबदारीची जाणीव हीच त्याची सर्वात मोठी शक्ती असते.
निर्व्यसन स्वच्छ मनाची ओळख...
व्यसन म्हणजे केवळ दारू किंवा तंबाखू नव्हे; चुकीच्या सवयी, वेळेचा अपव्यय, नकारात्मक विचार याही व्यसनांच्या रूपातच असतात. जो युवक या सगळ्यांपासून स्वतःला दूर ठेवतो, तो आपल्या आयुष्यावर नियंत्रण ठेवतो. त्याचे मन प्रसन्न राहते, विचार शुद्ध राहतात आणि कृतीत सातत्य दिसते. अशा युवकाला पाहून समाजाला अभिमान वाटतो. कारण त्याचे व्यक्तिमत्त्व हे स्वतःसाठी नव्हे, तर इतरांसाठी प्रेरणा बनते.
प्रामाणिकता विश्वासाचा पाया...
प्रामाणिकता ही कोणत्याही नात्याची आणि समाजरचनेची भक्कम पायाभरणी आहे. जो युवक खोटेपणाचा आधार घेत नाही, तो दीर्घकालीन यशाचा मार्ग निवडतो. क्षणिक लाभासाठी चुकीचा मार्ग स्वीकारणारा माणूस काही काळ चमकतो; पण प्रामाणिक युवक कायमस्वरूपी आदर मिळवतो. त्याच्यावर कुटुंबाचा, मित्रांचा आणि समाजाचा विश्वास असतो. विश्वास हीच त्याची सर्वात मोठी संपत्ती ठरते.
सत्यता धैर्याची पराकाष्ठा....
सत्य बोलणे आणि सत्य जगणे हे सोपे नसते. अनेकदा सत्याच्या मार्गावर काटे असतात, अडथळे असतात. पण जो युवक सत्याचा स्वीकार करतो, तो संकटांवर मात करतो. कारण सत्यातच शक्ती असते. सत्यता ही मनाला निर्भय बनवते. जो युवक निर्भय असतो, तो समाजात अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवतो. तो परिवर्तनाची ठिणगी पेटवतो.
संस्कार आणि शिक्षण सुवर्णजोड...
संस्कार हे घरातून मिळतात आणि शिक्षण समाजातून. या दोघांची सुवर्णजोड एक आदर्श युवक निर्माण करते. केवळ पदवी मिळवणे म्हणजे शिक्षण नव्हे; तर ज्ञानाचा उपयोग समाजकल्याणासाठी करणे, ही खरी शिक्षणाची ओळख आहे. आई-वडिलांनी दिलेले संस्कार आणि गुरुजनांनी दिलेले ज्ञान जर मनात खोलवर रुजले, तर युवकाचे व्यक्तिमत्त्व भक्कम बनते. इतिहास साक्षी आहे की मूल्यनिष्ठ युवकांनीच राष्ट्र घडवले. छत्रपती शिवाजीराजे यांनी शौर्य कौशल्य,मा. गांधीजी यांनी सत्य आणि अहिंसेच्या बळावर स्वातंत्र्यलढा . डॉ आंबेडकर यांनी शिक्षण, समता आणि न्याय यांचा दीप प्रज्वलित केला. स्वामी विवेकानंद यांनी युवकांना आत्मविश्वास आणि राष्ट्रभक्तीची प्रेरणा दिली. या महान व्यक्तिमत्त्वांचे सामर्थ्य त्यांच्या जबाबदारीच्या जाणीवेत होते.
आजचा युवक जर मोबाईलच्या पडद्यापलीकडे पाहू लागला, स्वतःच्या कुटुंबाची, समाजाची आणि राष्ट्राची जबाबदारी स्वीकारू लागला, तर परिवर्तन अटळ आहे. जबाबदार लेकरं बिघडत नाहीत, कारण त्यांना आपल्या कर्तव्याची जाणीव असते. ते वेळेचे महत्त्व ओळखतात, आई-वडिलांच्या कष्टांची कदर करतात आणि समाजाच्या अपेक्षांना न्याय देतात. त्यांच्या डोळ्यांत स्वप्न असतात, पण पाय जमिनीवर असतात. त्यांच्या मनात अभिमान असतो, पण वर्तनात नम्रता असते. अशा युवकांमुळे समाज उजळतो, राष्ट्र बळकट होते आणि मानवजन्माचे सार्थक होते.
आदर्श युवकांच्या कृतीतून समाजाला हेवा वाटतो , मत्सर नव्हे, तर अभिमानाचा हेवा. “आपल्या घरातही असा मुलगा असावा,” अशी भावना निर्माण होते. हेवा वाटावा असा आदर्श म्हणजे दिखाऊपणा नव्हे; तर शांतपणे, सातत्याने आणि प्रामाणिकपणे केलेले कार्य होय. आज अनेक क्षेत्रांत संधी उपलब्ध आहेत , शिक्षण, उद्योग, शेती, कला, क्रीडा, सामाजिक कार्य. पण या संधींचा उपयोग करण्यासाठी मनाची शुद्धता आणि ध्येयाची स्पष्टता आवश्यक आहे. जबाबदार युवक अपयशाने खचत नाही; तो त्यातून शिकतो. तो टीकेने चिडत नाही; ती सुधारण्याची संधी मानतो. तो यशाने गर्विष्ठ होत नाही; ते इतरांसाठी प्रेरणास्रोत बनतात.
घरात जबाबदार लेकरं असली की त्या घरात शांतता, समृद्धी आणि समाधान नांदते. समाजात जबाबदार युवक असले की त्या समाजात प्रगती, सुरक्षितता आणि एकात्मता वाढते. राष्ट्रात जबाबदार पिढी असली की ते राष्ट्र शक्तिशाली आणि स्वाभिमानी बनते.
म्हणूनच प्रत्येक युवकाने स्वतःला एक प्रश्न विचारावा , “मी माझ्या जन्माला अर्थ देतो आहे का?” जर उत्तर होकारार्थी हवे असेल, तर निर्व्यसन, प्रामाणिकता, सत्यता आणि संस्कार-शिक्षण यांची सुवर्णजोड आपल्या जीवनात अंगीकारावी लागेल. हीच आदर्शयाची वाट आहे. हीच यशाची खरी गुरुकिल्ली आहे.
शब्दांकन : लेखक
दिपक सुमन पंडित साटोटे
सारंगखेडा
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा