आपल्या आत्म्याचा उद्धार आपणच करायचा असतो

मानवाला मिळालेलं आयुष्य हे निसर्गाचं एक अमूल्य वरदान आहे. हे आयुष्य केवळ जगण्यासाठी नाही, तर अर्थपूर्ण रीतीने घडण्यासाठी दिलेलं आहे. प्रत्येक श्वास आपल्याला नवी संधी देतो, प्रत्येक दिवस नवा आरंभ घडवतो आणि प्रत्येक क्षण काहीतरी शिकवून जातो. तरीही आजचा माणूस वारंवार म्हणतो— “आयुष्य फार लहान आहे.” प्रत्यक्षात आयुष्य लहान नसतं; ते मोठं असतं. मात्र ते कसं जगायचं, हे समजून घेणं फार गरजेचं असतं.

                   

आजच्या धावपळीच्या जीवनात माणूस जगण्याऐवजी केवळ धावत आहे. शिक्षण, नोकरी, पैसा, प्रतिष्ठा, स्पर्धा या सगळ्या गोष्टी आवश्यक आहेत; पण त्या आयुष्याच्या साधनं आहेत, साध्य नव्हेत—हे आपण विसरत चाललो आहोत. याच विस्मरणामुळे माणूस स्वतःपासून दूर जातो. सकाळपासून रात्रीपर्यंत वेळ नाही, मन नाही, समाधान नाही—अशा तक्रारी वाढत चालल्या आहेत. त्यामुळे आयुष्य जड, तणावपूर्ण आणि निरर्थक वाटू लागतं. पण आयुष्य कठीण नसतं; आपण त्याकडे पाहण्याची दिशा चुकवलेली असते.

               

खरं तर जगणं म्हणजे केवळ जन्म घेणं आणि मृत्यूकडे वाटचाल करणं नाही. जगणं म्हणजे अनुभव स्वीकारणं—सुखाचाही आणि दुःखाचाही. आज आपण दुःखाला शत्रू मानतो; पण प्रत्यक्षात दुःख हे आयुष्याचं शिक्षक असतं. दुःख आपल्याला थांबवण्यासाठी नाही, तर विचार करायला शिकवण्यासाठी येतं. जेव्हा माणूस दुःखाला सामोरं जाण्याचं धैर्य शिकतो, तेव्हा त्याचं आयुष्य अधिक सुस्पष्ट, अधिक परिपक्व आणि अधिक अर्थपूर्ण होत जातं.

             

आयुष्य म्हणजे नेमकं काय, हा प्रश्न प्रत्येकाने स्वतःला विचारायला हवा. फक्त शिकणं, कमावणं, संसार करणं आणि एक दिवस निघून जाणं—इतकंच का आयुष्य? नाही. आयुष्य हे एक प्रवास आहे—स्वतःकडे जाण्याचा, स्वतःला ओळखण्याचा. प्रत्येक क्षणाला अर्थ देत, प्रत्येक कृतीत माणूसपण जपत जगणं, हीच आयुष्याची खरी दिशा आहे. म्हणूनच म्हणावंसं वाटतं—आयुष्य खूप मोठं आहे, फक्त जगता आलं पाहिजे.

              

आज अनेकजण बाह्य यशाच्या मागे धावत आहेत. मोठं घर, मोठी गाडी, मोठं पद—हे सगळं मिळवूनही मनात पोकळी असते. कारण त्यांनी आयुष्य मिळवलं असतं, पण ते जगलेलं नसतं. याउलट साधं जीवन जगणारा, छोट्या छोट्या आनंदात समाधान शोधणारा माणूस आतून समृद्ध असतो. त्याच्यासाठी आयुष्य कधीच अपूर्ण वाटत नाही.

               

मानवी आयुष्याला योग्य दिशा देणारी सर्वात मोठी शक्ती म्हणजे नाती. आई-वडिलांचे कष्ट, मुलांचं निरागस हसू, मित्रांची सोबत, समाजाशी असलेली आपुलकी—हीच खरी संपत्ती आहे. या नात्यांना वेळ न दिल्यास आयुष्य कोरडं होत जातं. माणूस यशस्वी असतो, पण आनंदी नसतो. म्हणून आयुष्य समृद्ध करायचं असेल, तर नात्यांना प्राधान्य देणं आवश्यक आहे.

             

खऱ्या अर्थाने जगणारा माणूस तोच, जो अपयशाने खचत नाही. पडतो, पण पुन्हा उभा राहतो. स्वप्नं मोडली तरी नवी स्वप्नं पाहतो. परिस्थिती प्रतिकूल असली तरी स्वतःमधील माणूसपण जपतो. कारण आयुष्याची लांबी वर्षांनी ठरत नाही; ती जगलेल्या क्षणांच्या खोलीने ठरते. आयुष्य आपल्याला रोज काहीतरी शिकवत असतं. प्रश्न एवढाच आहे—आपण शिकायला तयार आहोत का? चुका मान्य करणं, अनुभवांतून शिकणं आणि काळाबरोबर स्वतःला घडवत जाणं—हीच आयुष्याची खरी शाळा आहे. वेळ सगळ्यांना समान मिळतो; पण कोणी तो तक्रारीत घालवतो, तर कोणी त्याच वेळेत स्वतःचं आयुष्य घडवतो.

म्हणून म्हणतो "उद्धरावा स्वयें आत्मा" आपल्या आत्म्याचा उद्धार आपणच करायचा असतो. आणि तो उद्धार शक्य आहे, कारण आयुष्य खूप मोठं आहे—फक्त ते धैर्याने, संवेदनशीलतेने आणि योग्य दिशेने जगता आलं पाहिजे...

---

✍️ शब्दांकन : 

दिपक सुमन पंडित साटोटे

प्रबोधनात्मक युवा लेखक